Webshop
Veelgemaakte fouten bij het gebruik van gereedschap zijn het werken met beschadigd of slecht onderhouden materiaal, het gebruiken van gereedschap voor een ander doel dan waarvoor het bedoeld is en het weglaten van persoonlijke beschermingsmiddelen. Ook haast en gebrek aan instructie spelen een grote rol. Bijna al deze fouten zijn te voorkomen met goede gewoontes en kennis van veilig werken met gereedschap. Hieronder vind je antwoord op de vragen die werkgevers en werknemers hierover het vaakst stellen.
Welke gereedschapsfouten leiden het vaakst tot ongelukken op de werkvloer?
De meeste arbeidsongevallen met gereedschap ontstaan door verkeerd gebruik, niet door het gereedschap zelf. Typische fouten zijn het gebruiken van gereedschap voor iets anders dan het beoogde doel, werken zonder instructie, haast, slechte voorbereiding en het negeren van de gebruiksaanwijzing.
Een paar fouten komen op bouwplaatsen en in technische bedrijven steeds terug:
- Verkeerd gereedschap voor de klus: een schroevendraaier als beitel gebruiken of een steeksleutel verlengen met een buis zorgt voor slippen, afbreken en letsel.
- Beveiligingen verwijderen: de kap van een haakse slijper of de beschermkap van een cirkelzaag weghalen om sneller te werken vergroot de kans op ernstig letsel.
- Onjuiste houding en grip: werken met één hand, onhandig bukken of een werkstuk vasthouden in plaats van inklemmen leidt tot uitglijden.
- Rommelige werkplek: losliggende kabels, rondslingerend gereedschap en gemorste vloeistoffen veroorzaken valpartijen en snijwonden.
- Onvoldoende instructie: wie een machine niet kent, schat risico’s verkeerd in. Dat geldt zeker voor nieuwe collega’s en uitzendkrachten.
Vooral elektrisch gereedschap vraagt aandacht. Denk aan het gebruik van beschadigde verlengsnoeren, het werken in vochtige omgevingen of het uittrekken van de stekker aan het snoer. Veiligheid bij elektrisch gereedschap begint bij controleren voordat je start.
Waarom is het gebruik van beschadigd of slecht onderhouden gereedschap gevaarlijk?
Beschadigd of slecht onderhouden gereedschap is gevaarlijk omdat het onvoorspelbaar reageert. Een los hamerhoofd, een bot snijblad of versleten isolatie kan leiden tot afbreken, afketsen of het doorlaten van stroom. Gereedschapsonderhoud is daarom geen extra, maar een vast onderdeel van veilig werken.
Het risico verschilt per soort gereedschap, maar het principe is hetzelfde: een gebrek dat je negeert, wordt tijdens het werk een ongeval.
- Gebarsten of loszittende steel: het hoofd van een hamer of bijl kan wegvliegen.
- Stompe snijdende delen: je moet meer kracht zetten, waardoor de kans op uitschieten en snijwonden toeneemt.
- Beschadigde snoeren en stekkers: blootliggende draden geven kans op een elektrische schok of brand.
- Versleten schijven of bladen: deze kunnen tijdens het draaien uiteenvallen en delen kunnen wegschieten.
- Roest en vervuiling: vuil of vet op handgrepen vergroot de kans dat het gereedschap uit je hand glijdt.
Goed onderhoud is overzichtelijk. Controleer gereedschap voor gebruik op zichtbare schade, reinig het na afloop, bewaar het droog en op een vaste plek en laat elektrisch gereedschap periodiek keuren volgens de eisen van je organisatie. Zo houd je grip op de staat van je materiaal.
Welke persoonlijke beschermingsmiddelen worden bij gereedschapsgebruik vaak vergeten?
Bij gereedschapsgebruik worden vooral oog- en gehoorbescherming, handschoenen en een stofmasker vergeten. Veiligheidsschoenen en een helm zijn op de bouwplaats vanzelfsprekender, maar voor korte klussen laten werknemers de kleinere persoonlijke beschermingsmiddelen vaak achterwege. Juist die kleine middelen voorkomen blijvende schade.
Dit zijn de middelen die in de praktijk het vaakst ontbreken:
- Veiligheidsbril: bij slijpen, boren, hakken en zagen vliegen splinters en stof rond. Oogletsel gebeurt in een fractie van een seconde.
- Gehoorbescherming: werken met een kettingzaag, slijptol of kapzaag beschadigt het gehoor stapsgewijs, zonder dat je het meteen merkt.
- Het juiste type handschoenen: snijbestendige handschoenen bij scherp materiaal, maar juist niet bij draaiende machines waar ze kunnen worden meegetrokken.
- Stofmasker of adembescherming: bij zagen, schuren en slijpen komt fijnstof vrij dat op termijn de longen aantast.
- Veiligheidsschoenen met stalen neus: een gevallen sleutel of beitel kan al flinke schade aan de voet veroorzaken.
Een goede vuistregel: kies persoonlijke beschermingsmiddelen op basis van de risico’s van de klus, niet op basis van hoe lang die duurt. Een klus van vijf minuten met een slijptol vraagt dezelfde bescherming als een klus van een uur.
Wat doe je als je merkt dat gereedschap niet veilig werkt?
Merk je dat gereedschap niet veilig werkt, stop dan direct met werken, zet het gereedschap uit en koppel het los van de stroom. Gebruik het niet meer, markeer het als defect en meld het aan je leidinggevende. Probeer het niet zelf te repareren tenzij je daarvoor bevoegd bent.
Een duidelijke werkwijze helpt om in zo’n situatie goed te handelen:
- Stop onmiddellijk met de werkzaamheden en schakel het gereedschap uit.
- Maak het veilig: haal de stekker uit het stopcontact of verwijder de accu.
- Markeer het als defect met een label of tape, zodat een collega het niet per ongeluk pakt.
- Meld het bij je leidinggevende of de verantwoordelijke voor materiaalbeheer.
- Gebruik vervangend gereedschap dat wel goedgekeurd is, of wacht op reparatie of keuring.
Ook bijna-ongevallen verdienen een melding. Als een schijf scheurt of een snoer vonkt zonder dat iemand gewond raakt, is dat een waarschuwing. Door dit te melden, kan de organisatie de oorzaak aanpakken voordat een collega schade oploopt. Een open meldcultuur is een belangrijk onderdeel van VCA-veiligheid.
Hoe leren werknemers veilig werken met gereedschap volgens VCA?
Werknemers leren veilig werken met gereedschap volgens VCA door een opleiding die het herkennen van risico’s, correct gereedschapsgebruik, persoonlijke beschermingsmiddelen en het voorkomen van ongevallen behandelt. Uitvoerende medewerkers volgen VCA Basis, leidinggevenden en zelfstandig ondernemers volgen VCA VOL. Beide opleidingen sluiten af met een examen.
VCA staat voor Veiligheid, Gezondheid en Milieu Checklist Aannemers. De opleidingen zijn gericht op omgevingen met veiligheidsrisico’s, zoals bouwplaatsen, industriële locaties en technische werkomgevingen. In het bijzonder VCA Basis besteedt aandacht aan het veilig gebruiken van gereedschappen en machines, het kiezen en dragen van de juiste beschermingsmiddelen en het herkennen van gevaarlijke situaties.
Voor wie zoekt naar een veiligheidsopleiding voor bouw of technisch werk, is het verschil tussen de twee niveaus handig om te kennen:
- VCA Basis: voor medewerkers die uitvoerend werk doen en zelf veilig moeten werken.
- VCA VOL: voor leidinggevenden en ondernemers die verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van anderen en risico’s moeten beheersen.
Werkgevers die meerdere medewerkers willen laten certificeren, kunnen het beste vooraf de actuele cursusdata controleren en bekijken wat bij hun bedrijf past. Naast VCA bestaan er aanvullende cursussen, die je kunt vinden bij de overige veiligheidsopleidingen.
Hoe Bloemzaad Verkeersopleidingen helpt met veilig werken met gereedschap
Veilig werken met gereedschap begint met kennis en bewustzijn, en daar helpt Bloemzaad Verkeersopleidingen in Apeldoorn graag bij. Als opleidingsbedrijf dat sinds 1961 actief is, verzorgt Bloemzaad VCA-opleidingen voor werknemers, zzp’ers en bedrijven in Apeldoorn en op de Veluwe. De opleidingen worden klassikaal aangeboden, in kleinere groepen, zodat er ruimte is voor persoonlijke begeleiding en vragen uit de eigen werkpraktijk.
Dit kun je van de opleidingen verwachten:
- VCA Basis voor uitvoerende medewerkers, met aandacht voor het herkennen van risico’s, veilig gebruik van gereedschap en machines en het juist inzetten van beschermingsmiddelen.
- VCA VOL voor leidinggevenden en zelfstandig ondernemers die verantwoordelijk zijn voor veilig werken op de werkvloer.
- Voorbereiding op het VCA-examen met begrijpelijke uitleg en praktijkvoorbeelden.
- Meedenken met werkgevers die één of meerdere medewerkers willen laten certificeren.
- Aanvullende veiligheidstrainingen, zoals opleidingen rondom het vervoer van gevaarlijke stoffen (ADR).
Wil je weten welke opleiding bij jouw situatie past, of zoek je een VCA Basis-opleiding in Apeldoorn voor jezelf of je medewerkers? Bekijk de pagina over VCA Basis of neem contact op. Samen kijken we naar de actuele cursusdata en de mogelijkheden.
